در صنعت فرش ماشینی، یکی از مهمترین عوامل مؤثر در کیفیت نهایی محصول، جنس نخ بهکاررفته در بافت آن است. نخها نهتنها نقش اساسی در ساختار فنی محصول دارند، بلکه در دوام، زیبایی، نرمی و راحتی آن نیز تأثیر مستقیم میگذارند. نخ خاب که سطح رویی فرش را تشکیل میدهد، نخستین بخشی است که با پا، دست یا وسایل منزل در تماس قرار میگیرد، به همین دلیل انتخاب نوع مناسب آن اهمیت بسیار زیادی دارد.
از منظر دوام و طول عمر، جنس نخ یکی از تعیینکنندهترین عوامل میباشد. فرشهایی که با نخهای مرغوب مانند اکریلیک هیتست یا ورژن بافته میشوند، معمولاً مقاومت بیشتری در برابر پاخوردگی، حرارت، نور خورشید و رطوبت دارند. این نخها بهمرور زمان شکل و بافت خود را حفظ کرده و دچار کوبیدگی، تغییر رنگ یا پوسیدگی زودهنگام نمیشوند؛ ویژگیای که در فرشهای ارزانقیمت با نخهای ضعیفتر مانند BCF کمتر دیده میشود.
از نظر زیبایی و جلوهی ظاهری نیز، جنس نخ نقش تعیینکنندهای دارد. درخشندگی، شفافیت رنگ، میزان پرزدهی، ظرافت نقشها و حتی میزان جذب رنگ در فرآیند رنگرزی، همگی تحتتأثیر نوع نخ هستند. برای مثال، فرشهای با نخ اکرلیک حرارتدیده یا نخ ورژن، رنگهای زندهتر و جلوهی بهتری دارند، در حالیکه فرشهای پلیپروپیلن معمولاً کدرتر و با عمر رنگ کمتر هستند.
قیمت نهایی فرش ماشینی نیز تا حد زیادی به جنس نخ بستگی دارد. نخهای باکیفیتتر قیمت تمامشدهی بیشتری دارند اما ارزش خرید بالاتری را هم فراهم میکنند، زیرا ماندگاری بالاتری دارند و نیاز کمتری به تعویض یا شستوشوی مکرر دارند. بنابراین در هنگام انتخاب قالی ماشینی، توجه به نوع نخ از مهمترین نکاتی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت.
نخ اکریلیک پرکاربردترین جنس نخ فرش ماشینی
در میان انواع نخهای مورد استفاده در فرشهای ماشینی، جنس نخ اکریلیک جایگاه ویژهای دارد و بهعنوان پرکاربردترین و باکیفیتترین نخ خاب شناخته میشود. این نخ مصنوعی از پلیمرهای شیمیایی تهیه میشود اما بهدلیل ویژگیهایی همچون دوام بالا، ظاهر زیبا و شباهت زیاد به پشم طبیعی، در بافت قالیهای مرغوب مورد استفاده قرار میگیرد. فرشهای با نخ اکریلیک معمولاً در دسته فرشهای ممتاز و صادراتی قرار دارند و بیشتر توسط کارخانههای بزرگ تولید میشوند.
یکی از مهمترین مزایای نخ اکریلیک، مقاومت بالای آن در برابر حرارت، نور و رطوبت میباشد. این نخ برخلاف نخهایی مانند پلیپروپیلن یا پلیاستر، در برابر گرمای اتو یا ظروف داغ آسیب کمتری میبیند و تغییر شکل نمیدهد.
همچنین جذب رنگ در این نوع جنس نخ بسیار بالاست، بهطوریکه فرشهای اکریلیک دارای رنگهایی درخشان و بادوام هستند که در طول زمان کدر نمیشوند. پرزدهی کم (در نسخههای هیتست) و خاصیت برگشتپذیری بالا نیز باعث میشود فرش اکریلیک دیرتر کوبیده و فرسوده شود.
اما در کنار این مزایا، نخ اکریلیک معایبی هم دارد که باید در نظر گرفته شوند. مهمترین ایراد آن، پرزدهی اولیه در برخی فرشهاست که البته در نخهای هیتستشده (حرارتدیده) این مشکل تا حد زیادی برطرف شده است. همچنین قیمت تمامشدهی فرش با نخ اکریلیک نسبت به فرشهای تولیدشده با نخهای ارزانتر مانند BCF یا پلیاستر بالاتر میباشد، که ممکن است برای برخی خریداران محدودیت ایجاد کند.
جنس نخ اکریلیک معمولی با نخ اکریلیک هیتستشده تفاوتهایی دارد. در فرآیند هیتست، الیاف نخ در معرض حرارت و بخار قرار میگیرند تا ساختار آنها پایدارتر شده و ویژگیهایی مانند پرزدهی کم، دوام بیشتر و نرمی بالاتر به آن افزوده شود.
فرشهایی که با نخ اکریلیک هیتست تولید میشوند، از نظر ظاهری یکنواختتر بوده و در استفاده بلندمدت، کیفیت بهتری از خود نشان میدهند. این تفاوت باعث شده فرشهای هیتستشده در میان خریداران حرفهای و بازارهای صادراتی بیشتر مورد توجه قرار گیرند.
در نهایت میتوان گفت جنس نخ اکریلیک انتخابی هوشمندانه برای کسانی است که بهدنبال فرشی با دوام، زیبا و با کیفیت هستند. اگرچه قیمت بالاتری دارد، اما عمر طولانی، عدم تغییر رنگ، مقاومت در برابر عوامل محیطی و ظاهر خوشنقش و نگار آن، ارزش خرید این نوع فرش را توجیهپذیر میسازد. درواقع این نوع نخ بهنوعی استاندارد طلایی نخهای ماشینی محسوب میشود.
جنس نخ پلیاستر انتخابی اقتصادی
نخ پلیاستر بهعنوان یکی از گزینههای اقتصادی و در عین حال زیبا شناخته میشود. این نوع نخ مصنوعی که از خانوادهی پلیمرهاست، بیشتر بهدلیل ظاهر براق و قیمت مقرونبهصرفه در تولید فرشهای ماشینی کاربرد دارد. فرشهای پلیاستری معمولاً برای مصارف خانگی با رفتوآمد متوسط، اتاق کودک یا فضاهای کماستفادهتر انتخاب میشوند.
از نظر ظاهری، جنس نخ پلیاستر درخشش خاصی دارد که موجب جذابیت بصری قالی میشود. رنگها در این نوع نخ، جلوهای شفاف و زنده دارند و سطح فرش را بسیار لطیف نشان میدهند. همچنین وزن پایینتر این نخ نسبت به اکریلیک باعث میشود فرشهای پلیاستری سبکتر بوده و جابجایی آنها سادهتر باشد.
اما وقتی صحبت از مقایسه با نخ اکریلیک بهمیان میآید، نقاط ضعف پلیاستر نیز بیشتر نمایان میشود. برخلاف اکریلیک که در برابر پاخوردگی و حرارت مقاومتر است، فرش پلیاستر در بلندمدت دچار کوبیدگی، کاهش ارتفاع نخ خاب و از دست دادن حالت اولیه میشود. همچنین در برابر حرارت مستقیم (مانند برخورد با قابلمه داغ یا اتوی لباس) آسیبپذیرتر است. به همین دلیل فرشهای پلیاستر معمولاً عمر کوتاهتری دارند.
از دیگر نقاط ضعف جنس نخ پلیاستر میتوان به جذب گردوغبار بیشتر و ایجاد الکتریسیته ساکن اشاره کرد که ممکن است برای برخی مصرفکنندگان آزاردهنده باشد. همچنین این نوع نخ، خاصیت بازگشتپذیری (elastic recovery) کمتری دارد و در نتیجه پس از قرار گرفتن وسایل سنگین مانند مبل یا میز، جای آنها روی فرش باقی میماند. در برخی نمونههای بیکیفیت، ممکن است فرش در مدت کوتاهی فرم اولیه خود را از دست بدهد.
در مجموع، جنس نخ پلیاستر انتخابی اقتصادی با جلوهای جذاب و درخشنده میباشد، اما برای مکانهای پرتردد یا استفاده طولانیمدت گزینهای ایدهآل بهشمار نمیرود. اگر اولویت خرید بر اساس بودجه است و فضاهایی با استفاده سبک یا دکوراتیو مدنظر است، فرش ماشینی پلیاستری میتواند پاسخگو باشد، اما در صورت نیاز به دوام و ماندگاری بالا، گزینههایی مانند اکریلیک هیتستشده توصیه میشود.
نخ پلیپروپیلن (BCF) یک جنس نخ سبک و ارزان
در میان نخهای مصنوعی مورد استفاده در فرش ماشینی، نخ پلیپروپیلن یا BCF (Bulk Continuous Filament) بهعنوان گزینهای اقتصادی و سبک شناخته میشود. این نخ بهسبب قیمت بسیار پایین و قابلیت تولید انبوه، بیشتر در فرشهای عمومی، تبلیغاتی یا فرشهایی با عمر کوتاهتر مورد استفاده قرار میگیرد. کارخانههای تولید قالی ماشینی، بهویژه برای تولید فرشهای ساده و ارزانقیمت، از این نخ بهره میبرند.
یکی از مهمترین مزایای جنس نخ پلیپروپیلن، وزن سبک آن است که باعث میشود جابجایی فرش بسیار آسان باشد. همچنین این نخ بهطور طبیعی خاصیت ضد رطوبت دارد، در نتیجه نسبت به برخی نخهای دیگر کمتر دچار پوسیدگی یا کپکزدگی میشود.
از نظر اقتصادی نیز، فرشهای با جنس نخ BCF معمولاً در رده قیمتی پایینتری قرار دارند و برای فضاهایی مانند خوابگاهها، انباریها، فروشگاهها یا مکانهای با تردد پایین، انتخابی مقرونبهصرفه محسوب میشوند.
با این حال، نخ BCF محدودیتها و نقاط ضعف مهمی هم دارد. یکی از بزرگترین معایب آن، دوام پایین و مقاومت کم در برابر پاخوردگی و فشار میباشد. فرشهایی که با این جنس نخ بافته میشوند، در مدت زمان کوتاهی دچار کوبیدگی، کاهش ارتفاع خاب و از بین رفتن جلوهی اولیه میگردند. همچنین در برابر حرارت و نور مستقیم خورشید، حساسیت بالایی دارند و ممکن است تغییر رنگ یا حالت دهند.
از نظر رنگپذیری نیز، جنس نخ پلیپروپیلن عملکرد متوسطی دارد. برخلاف نخ اکریلیک که رنگها را با شفافیت بالا جذب میکند، نخ BCF توانایی کمتری در نگهداری رنگهای زنده و شاداب دارد. به همین دلیل، فرشهای BCF معمولاً با رنگهای ساده و مات تولید میشوند و نقشونگارهای پیچیده یا ترکیب رنگهای ظریف در آنها کمتر دیده میشود. همچنین این نخ بهمرور زمان ممکن است رنگ خود را از دست بدهد یا دچار رنگپریدگی شود.
در نهایت نخ پلیپروپیلن انتخابی ارزان و سبک برای مصارف عمومی است، اما نباید از آن انتظار دوام، زیبایی یا کیفیت نخهای درجهیک مانند اکریلیک یا پلیاستر ورژن را داشت. اگر خریدار بهدنبال فرشی موقت یا با کاربری سبک است، استفاده از فرش با جنس نخ BCF میتواند گزینهای اقتصادی باشد، اما برای مکانهای پرتردد یا استفاده طولانیمدت توصیه نمیشود.
جنس نخ ورژن نمونه اصلاح شده پلیاستر
امروزه در در صنعت نساجی، نخهای مصنوعی با ترکیبات متنوع و فناوریهای جدیدی تولید میشوند که هرکدام ویژگیهای خاص خود را دارند. یکی از نمونههای پیشرفته و محبوب در میان آنها، جنس نخ ورژن است؛ نخی اصلاحشده از پلیاستر خام که با هدف بهبود کیفیت، زیبایی و کارایی فرشهای ماشینی مدرن طراحی شده است.
این نخ ترکیبی از مزایای نخهای پلیاستری و برخی ویژگیهای نخهای مرغوبتر مانند اکریلیک را داراست و بههمین دلیل جایگاه قابلتوجهی در بازار فرش ارزان قیمت اما خوشظاهر پیدا کرده است.
نخ ورژن نسبت به پلیاستر خام، براقتر، نرمتر و مقاومتر میباشد. در فرآیند تولید این نخ، با انجام عملیات فنی خاص مانند تثبیت حرارتی، ساختار نخ بهگونهای تنظیم میشود که فرش نهایی دارای بافتی یکنواخت، ظاهری شفافتر و مقاومت بیشتر در برابر فشار و کوبیدگی باشد. از اینرو، فرشهایی با جنس نخ ورژن نسبت به فرشهای پلیاستری معمولی، ماندگاری بالاتری دارند و دیرتر از فرم اولیه خود خارج میشوند.
یکی دیگر از مزایای مهم نخ ورژن، خاصیت رنگپذیری بالای آن است. این نخ توانایی جذب و تثبیت رنگها را بهخوبی دارد و در نتیجه فرشهایی که با نخ ورژن بافته میشوند، دارای رنگهایی زنده، درخشان و ماندگار هستند.
علاوهبر این، سطح فرش با این نخ درخشندگی جذابی دارد که آن را برای دکوراسیونهای مدرن و محیطهای داخلی امروزی مناسب میسازد. همچنین در مقایسه با نخهای اکریلیک، زمان خشکشدن فرش ورژن پس از شستوشو کمتر است.
با این حال، جنس نخ ورژن با وجود اصلاحات فنی، همچنان نسبت به نخ اکریلیک از نظر مقاومت در برابر حرارت و سایش پایینتر است. همچنین خاصیت بازگشتپذیری (Elastic Recovery) آن در حد نخهای اکریلیک هیتستشده نیست. بنابراین برای فضاهای بسیار پرتردد مانند سالنهای بزرگ یا مساجد توصیه نمیشود. با اینحال برای مصرف خانگی، اتاقهای خواب یا پذیراییهای متوسط، گزینهای قابل قبول و اقتصادی میباشد.
در مجموع، نخ ورژن پلیاستر را میتوان نسل جدیدی از نخهای مصنوعی در فرش ماشینی دانست که تعادل مناسبی میان کیفیت، زیبایی و قیمت ارائه میدهد. اگرچه هنوز از نظر دوام به پای نخهای گرانقیمتی چون اکریلیک نمیرسد، اما در دسته فرشهای میانرده، جنس نخ ورژن انتخابی هوشمندانه برای کسانی است که بهدنبال محصولی زیبا، نرم و مقرونبهصرفه هستند.
